‘Hé, ik ken wat!’

Tekst: Willem Altena

Fotografie: Jan Blaauw

Je zag haar publiek hardop denken: ‘Kiek, dat speult se!’. Maar het was toch echt waar, benadrukte Matthie Silvius. ,,Ik was as kien bleu, sei niet feul en werd op skool pesten”. Totdat zij voor het ‘front’ in de klas haar mond opendeed en ging voordragen….

‘Dus jou binne un Sneker, fertel…’ , heet de koffiepraatserie die de VHS’ers Alie Schulte en Albert Pasma al een poos met zoveel succes in de bibliotheek houden. Een onversneden Sneker is Matthie van der Linden echter niet. Ze is Bakhuister van geboorte, bouwjaar 1952. Niettemin vond de organisatie dat ze als Snekerspreker de ballotage glansrijk kon passeren.

Ook Matthie maakte deze dinsdagochtend 8 september gebruik van een groot diascherm. Niet dat zij dat echt nodig had, want haar vlotte, ontspannen en geinige verhalen bleken beeldend genoeg.

Op een van haar eerste zwartwit-kiekjes zag je haar ouderlijk gezin – dat zeven meisjes zou tellen en van wie zij de oudste was. Mem werkte vanaf haar twaalfde bij de boer, liep de tweede nacht weg en werd door beppe de volgende ochtend gedecideerd teruggestuurd.

Haar heit, afkomstig van Franeker, was wees op z’n elfde. Hij trok in bij zijn oudste zus in Stiens, werd in de oorlog opgepakt, verdween naar een Duits werkkamp, en werd na de Bevrijding meer dood dan levend uit een Rode-Kruistrein gehaald. Hij vond werk bij Mous in Bakhuizen. Matthie’s ouders werden een stel op een dansavondje in Hotel Rijs.

,,We woanden un flink end búten Bakhúzen, met ut Rysterbos as achtertún. Dat maakte jou in de ogen fan de dorpskienders al gau tot un bútenbeentsje. Ut was bij oans geen weelde en an de laatste moade deden we niet. Toen we nar Sneek ferhúsden, nar de Gajus Nautastraat, fielen we met oanze pofbroeken nog meer op. Ik skaamde mie doad.’’

Maar in zeven weken sprak ze Snekers en stak ze, haast per ongeluk, op de rooms katholieke Bonifatiusschool de vinger op, toen de leerkracht vroeg of iemand een gedichtje wilde voordragen. Geen van de jongens en meisjes durfde.

,,Mar ik deed ut wel, en niet eens ferkeard, seiden se. Ik docht: ‘Hé, ik ken wat un ander niet gau doët, mar bliekber wel leuk fient om nar te lústeren’. Ik leende un hip truitsje, trof Willy Poiesz as friendintsje en hoorde er fanaf dat moment bij. Pesterij foorbij”.

‘Stukjes doën’, tussen de schuifdeuren, op feestjes van een club, toneel in de gymzaal van de mulo, de eerste rollen bij het Snitser Frysk Toaniel. Later bij Toneelgroep Probe. Revues. Solo (`Moeke’) door de provincie. Openluchtspelen, zoals Fanfare, De Drie Gebroeders ter ere van de 100-jarige Sneker Pan, Goudsjeblom en Poddekrûd. Het laatste (spektakel)stuk rondom de Kolk, met beroepsacteur Rinze Westra die altijd zo mooi naturel speelde – maar volgens Matthie op feestjes en in de taxi zweeg als het graf…

Mag zijzelf dan geen raszuivere Sneker zijn, haar alter ego Molly is dat zeer zeker wel! Net als Heabeltsje de Jong (onnavolgbaar op de jaarlijkse Bonte Sneeker Avond vertolkt door Yede van Dijk) voelt Molly als iemand van vlees en bloed, die je zomaar tussen de schappen bij Puis kunt zien scharrelen. Hoewel de verjaardag van Frou de Jong al enkele jaren niet meer wordt gevierd, roemen theaterbezoekers nog geregeld Matthy’s rol als de trouwe ‘búfer’ van Heabeltsje.

Dolly Dot

In de bieb onthulde Matthie dat de wél echte Dolly Dot model stond voor Molly. De rondborstige dame van olijke zeden (en verkoopster bij parfumerie Hollywood) woonde op de hoek Steenklip-Kapelstraat. Achter het raam bescheen een rode schemerlamp haar contouren. Tussen de bedrijven door liet zij haar poedeltje uit op hoge wiebelpumps.

Matthie trof haar een keer op straat en vertelde over Molly en dat zij haar voorbeeld was. Dolly luisterde geïnteresseerd en leek het wel amusant te vinden. Bij een volgende ontmoeting nodigde Matthie haar uit om een voorstelling bij te wonen. Ze zegde toe te zullen komen, maar op de speeldag meldde Dolly zich telefonisch af.

,,Matthie”, zei ze, ,,as je mien poedel noadeg hewwe, dan magst um ophale, mar self ken ik spieteg genoeg niet komme. Ik hef ut heel erg oppe bust”. Matthie kon zich met moeite inhouden. ,,Ut lag mij op de lippen om te sègen: Nou, Dolly, dat ferbaast mie niks met hoe as jou dur ok meestal bij sitte…”

Vraag: had ze ook niet, net als wijlen Westra, van het toneelspelen haar beroep willen maken? ,,As jong meiske had ik inne kop: ik gaan nar de toneelskoal. Mar ja, toen kreeg ik ferkearing…’ Echtgenoot Nico Silvius hoorde achterin de zaal verrast op van Matthies onverholen ontboezeming. ,,Krij ik de skuld, nou, lekker is dat”, reageerde hij, quasi verongelijkt.

Maar Matthie (die tot haar pensionering het kantoor van Nico’s schildersbedrijf runde) weersprak het niet, waardoor het toch wat in de lucht bleef hangen. Hoewel ook dat wel weer toneelspel zal zijn geweest, want na haar causerie stonden zij en manlief (bevlogen duivenmelker en oud-leider van het populaire dweilorkest De Blauhúster Dakkapel) vreedzaam naast elkaar en fietsten ze samen gezellig door de regen terug naar hun mooie huis-met-prijswinnende-tuin aan de Zwettekade. Happy end. Doek! 

‘In het artikel Het schild van David dat Matthijs Graafland voor De Waag schreef is bij één van de foto’s een verkeerd bijschrift geplaatst. Het correcte bijschrift bij onderstaande foto is: Het ontwerp dat Koos Hiemstra in 1985 maakte voor een Joods Monument.’ 

Stem dan a.u.b. op de VHS in de RABO clubactie

Stem vanaf 7 september op de VHS in de Rabobank Clubactie
De Vereniging Historisch Sneek (VHS) neemt ook dit jaar weer deel aan de Rabobank Clubactie. Deze landelijke campagne biedt leden van de Rabobank de mogelijkheid om hun stem uit te brengen op clubs en verenigingen die zij een warm hart toedragen. Een stem op de VHS betekent een directe bijdrage aan het behoud van het rijke historische erfgoed van Sneek.

Waarom uw steun belangrijk is
De VHS zet zich al jaren in voor het documenteren, behouden en delen van de prachtige historie van Sneek. Door middel van tentoonstellingen en publicaties helpt de vereniging jong en oud om een verbinding te maken met het verleden. Dit belangrijke werk is alleen mogelijk dankzij de steun van onze leden, vrijwilligers en donateurs.

Hoe werkt het?
Bent u lid van de Rabobank? Dan kunt u tijdens de Rabobank Clubactie uw stem vanaf  7  september uitbrengen op de Vereniging Historisch Sneek. Stemmen kan t/m 26 september Het proces is eenvoudig:

• Log in op uw Rabobank-account.
• Ga naar de pagina van de Rabobank Clubactie.
• Selecteer Vereniging Historisch Sneek als uw favoriete club.
• Bevestig uw stem.
  Elke stem zorgt ervoor dat de VHS een financiële bijdrage ontvangt, waarmee wij onze
  projecten en activiteiten kunnen blijven uitvoeren. Stem en maak een verschil!

De jaarlijkse ledenreis van de VHS vindt plaats op dinsdag 29 september. De reis gaat dit jaar naar Heerenveen en Oranjewoud. Het programma omvat onder meer een bustour door Oranjewoud, een wandeling door Heerenveen en een bezoek aan het museum Heerenveen.

De kosten voor deelname bedrag € 58,50 (zonder museumkaart) of € 50,00 (met museumkaart; vergeet niet om de kaart mee te nemen!) U kunt zich opgeven tot 1 augustus 2026, maar VOL = VOL. Opgeven via e-mail: info@vhsneek.nl .

Vermeld bij aanmelding uw naam, aantal personen en of deze personen in bezit zijn van een museumkaart of niet. Na aanmelding ontvangt u een betaalverzoek van de penningmeester.

Tekst: Willem Altena

Foto: Jan Blaauw

‘Met un Joustra op sien tied, raakst geliek dien ferkoudhied kwiet’. ‘Geen kater later, geen maagzuur overstuur. Onze Beerenburg is puur natuur’.

Jaap Sonnenberg kan het weten, want hij verkeerde het gros van zijn 85 leeftijdsjaren tussen de muren van de distilleerderij annex drankwinkel in het karaktervolle bedrijfspand aan het Kleinzand.

,,Bezoekers bekruipt bij ons onveranderlijk het aangename gevoel een stap terug in de tijd te zetten. Ze zien een onvervalst drankorgel, krijgen een indruk van het brouwen, schuiven gezellig aan in het proeflokaal. Dat traditionele, museale, noem het voor mijn part ouwe meuk, is precies wat ik er zelf ook nog altijd ervaar. Wat mij betreft, blijft dat nog lang zo…”

Die haast spirituele constatering deed een zichtbaar (na)genietende Sonnenberg dinsdagavond 24 maart in wijkgebouw De Schuttersheuvel, waar hij een geanimeerde, goedbezochte causerie hield over de in 1860 gestichte familieonderneming.

Meer over het verleden, ups, downs, toekomst en overige wetenswaardigheden rond de firma, de intrigerende founding mother – de Weduwe Joustra – en haar opvolgers in het eerstvolgende VHS-magazine De Waag.

De scheidende bestuursleden Alie Schulte, Joop Boom en Gerrit van Diggelen zijn tijdens de algemene jaarvergadering van de VHS, dinsdagavond 24 maart in wijkgebouw De Schuttersheuvel, fleurig uitgewuifd.
Boom en Schulte, die respectievelijk twaalf en vijftien jaar achter de bestuurstafel zaten, werden door voorzitter Ko Smorenburg in de bloemetjes gezet. Vertrekkend penningmeester Gerrit van Diggelen, die tobt met zijn gezondheid, kreeg het kleurrijke boeket de volgende dag thuis persoonlijk uitgereikt.
Van Diggelen hield voor de vereniging acht jaar lang de penningen ‘meesterlijk’ op orde, aldus Smorenburg. Tot ieders spijt, Van Diggelen zelf voorop, zit een vervolg er niet meer in. Diens plaats in het bestuur wordt ingenomen door good old Gerrit Vonk (jaargang 1944), die ook eerder de functie van ponghouwer bij de club bekleedde.
Schulte en Boom zijn heus niet voor de VHS verloren. De eerste blijft zitting houden in de commissie die de ledenreisjes regelt. Ook gaat ze vrolijk door met het op poten houden van de spreekochtenden ‘Dus dou bist un Sneker’. Volgens Smorenburg kan zij als ‘grondlegger en geestelijk moeder’ van deze succesvolle clubactiviteit ook nog lang niet worden gemist. Hetzelfde geldt voor Boom, de ‘huismeester’ van biebkelder De Waag, die als archiefvrijwilliger (zij het wat minder) actief blijft.
Schulte werd onder luid applaus benoemd tot lid van verdienste. Boom, die al eerder deze onderscheiding ontving, kreeg van de ruim aanwezige leden eenzelfde verdiende ovatie. Hij zat in de organisatie van de themabijeenkomsten en was immer bereid de VHS te vertegenwoordigen bij het bemensen van bijvoorbeeld de boekenkraam.
◦ Schulte en Boom worden in het bestuur vervangen door Greetje Smit (1958) en Philip Boot (1958). Die komen in een gespreid bedje, zo lijkt het. De financiën zijn althans keurig op orde (de contributie blijft ook volgend jaar ongewijzigd), het vrijwilligerskorps draait soepel en het ledental schommelt stabiel rond de elfhonderd. Hoewel: nieuwe leden blijven meer dan van harte welkom!

Jelmer Kuipers: ‘Ik herkende se anne lucht’

Tekst: Willem Altena

Foto’s: Jan Blaauw

Wie daar nu woont, middenin de Noorderhoek, kan het zich nauwelijks voorstellen. Maar toen Jelmer Kuipers daar als jong kereltje rondhuppelde, had zijn huis aan de Winsemiusstraat vrij uitzicht over de landerijen. ,,Wij konnen kieke tot an Skarnegoutum toe”, verzekerde de 85-jarige ex-VHS-voorzitter dinsdagochtend 24 maart in de biebkelder zijn veertig toehoorders. Voor zover zij toch al niet aan z’n lippen hingen, waren ze nu volledig met stomheid geslagen.
De meesten kennen Kuipers als kantoorman bij metaalfabriek Kwant, VW-verkoper bij schoonvader/garagehouder Harke Pheifer en staffunctionaris van het Fries Scheepvaart Museum. In zijn gastsprekersrol uit de serie ’Dus dou bist un Sneker…’ wou hij het juist daarover níet hebben. Liever vertelde hij hoe ‘íe in zijn jeugdige jaren de stad leerde kennen en beleefde.
Over zijn voorouders, zei hij, kwam hij vroeger in het ouderlijk huis (aan de Singel boven de smederij van zijn vader) niks gewaar. Wat hij van hen weet, moest hij opdiepen uit de archieven – een niet helemaal onbekend terrein trouwens voor een geschiedenisliefhebber.
Zijn Sneker opoe, een Kamstra van moeke’s kant die in een boerderijtje bij de Joodse begraafplaats woonde, kreeg in het laatste kwart van de negentiende eeuw negen kinderen. Niet minder dan zes van hen stierven als baby of peuter. De overige drie haalden elk de zeventig. ,,Wat moet zo’n vrouw een verdriet hebben gehad”, constateerde nazaat Jelmer in gemoede. ,,En dan te bedenken dat zij in die tijd geen uitzondering was.’’
Natuurlijk, de Tweede Wereldoorlog is een zwarte bladzijde in de vaderlandse geschiedenis. Maar voor ondernemende jongens als Kuiper junior had het ook iets spannends. Overburen met rood haar die niemand vertrouwde, maar aan het eind van de oorlog vluchtten toen ze bij het verzet bleken te zitten. Een rijwielenrazzia in de wijk. Paniek zaaiende Duitsers met gasmaskers op. Een koerierster na spertijd bijna betrapt met tientallen ontvreemde bonkaarten in de fietstas…
Kuipers: ,,Un eintsje lopen richting Ysbrechtum en dan waren we bij de skiëtheuvel. Achter plieses en singende Dútse soldaten an die’t deur oanze straat dêr heen marsjeerden. Gingen we heimelek oppe sneup nar de koperen hulzen die we plattrapten. Leverde gau un paar senten op. Later ston dur straf op en sochten de Dútsers se self op.”
De Bevrijding, op 15 april, is in Kuipers’ geheugen – en oren en neus! – gegrift. Haast iedere Sneker weet dat de aftaaiende Duitse bezetters laf de brand in de karakteristieke Waag aan de Marktstraat staken. ,,Mar foor oans was ut fral de ferskrikkeleke ontploffing fan hun munietsiehok in oanze buurt wêrdeur we die dag noait fergete salle. Was ok anstoken. Sun klap…, skriklek, de oren suusden jou dur uren fan.”
‘Flanzend’ naar chocoladerepen slenterden hij en zijn buurtvriendjes daags daarop aan de Bolswarderweg langs een hele rij Amerikaanse legervoertuigen. Die roken heel speciaal. Naar peut en zo. Een halve eeuw later reden oude jeeps en ander materieel van Keep them Rolling door Sneek. Wat rook Kuipers vanaf de stoep? Exact dezelfde geur. ,,Ik herkende se anne lucht, niet iens an hoe at se dur útsagen…’’

Het bestuur van de Vereniging Historisch Sneek nodigt de leden hierbij uit voor de Algemene Ledenvergadering op dinsdag 24 maart, 20.00 uur in de Schuttersheuvel, Harmen Sytstrastraat 8a
Na de pauze, ongeveer 21.00 uur is het woord aan de heer Jaap Sonnenberg over ‘De Weduwe Joustra’. Dit deel van de avond is ook voor niet-leden toegankelijk.

Agenda ledenvergadering 2026 (concept)
Verslag ALV 2025
Jaarverslag 2025

Jos en Esther Abbink gauw gewend na jaren ‘in de vis’

Tekst: Willem Altena

Foto: Jan Blaauw

Jos en Esther Abbink zaten bijna hun hele werkzame leven ‘in de vis’. Ruim een jaar geleden deden ze de bekende winkel in de Galigastraat over aan (jarenlange medewerker en super-haringklaarmaker) Guus en echtgenote Henny Bleeker. Eindelijk de netten ophangen, oftewel: met pensioen!

,,Dat wende sneller dan we dochten”, bekende het paar in koor, dinsdag 27 januari in biebkelder De Waag op een drukbeklante VHS-praatochtend van ‘Dus dou bist un Sneker…’

Hoewel? Gewend? Nog geen uur na de zeer geanimeerde presentatie over het bijna honderdjarig familiebedrijf in de binnenstad stonden ze achter de toonbank in de dorpswinkel van hun Ysbrechtumer dorpsgenoot Johannes Greidanus.

Jos, schouderophalend: ,,Ach, ja. De bakker wu un dag of wat op fekaansie en tuggeliek de winkel open houwe. Toen seiden wij: nou je, dan gaan we dur ok un middag in staan. Un winkel, klanten, it blieft toch kriebelen’’.

Voor Esther hield het in, dat ze deze middag in het ‘onderkomen’ van de Vereniging Historisch Sneek verstek moest laten gaan. Sinds enkele maanden is zij hier een van de bedrijvigste vrijwilligers rond het ordenen en digitaliseren van het aldoor uitdijende archief van de club.

,,Machtig moai, interessant werk”, verzekert Esther. ,,Al die jaren hef ik sefeul klanten, Snekers foaral, sproken – en dan niet alleen over ut lekkere fisje. Je kregen fan alles te horen. Je hewwe de saak in ut sentrum, dus dur hoefde mar wat te speulen en te gebeuren, of wij waren oppe hoogte. Die ouwe ferhalen over bewoaners, panden en dingen hef ik in ut kopke opslagen. Dat ken ik hier nou bruke. En as ik iets niet weet, fraag it ut an Jos’’.

Voor een uitgebreid verhaal over de Abbinks en hun vishandel zie de eerstvolgende uitgave in maart van ons verenigingsmagazine De Waag.